ادامه مطلبو ببینید:

 


  فلاسفه ذات و جوهر انسان را همان عقل او می‏دانند ، غیر عقل هر چه  هست ،  آن را خارج از ذات انسان و در حکم وسائل و ابزار  می‏دانند . " من " انسان یعنی همان قوه فکر کردن انسان ، قوه تفکر منطقی‏ انسان . عرفا " من " انسان را عقل و فکر انسان نمی‏دانند ، بلکه عقل و  فکر را به منزله یک ابزار آن هم نه ابزار خیلی معتبر می‏دانند و    " من "  حقیقی هر کس را آن چیزی می‏دانند که از آن به " دل " تعبیر می‏کنند .
حکیم و فیلسوف ، " من " را آن  چیزی می‏داند که از آن به عقل تعبیر می‏کند و عارف من واقعی انسان را آن‏  چیزی می‏داند که از آن به دل تعبیر می‏کند . البته شک نیست که مقصود  عارف از دل ، این دل گوشتی‏ئی که در طرف چپ بدن انسان است ، نیست ،
 نمی‏خواهد بگوید من انسان همان دل گوشتی‏ئی است که پروفسور برنارد آن را
 عمل جراحی می‏کند یا پیوند می‏زند . [ همچنانکه ] عقل یعنی مرکز اندیشه و  فکر و حسابگری ، دل یعنی آن مرکز احساس و مرکز " خواست " در انسان ، عقل یک کانون است و دل کانون و مرکز دیگری است . عارف برای احساس و  برای عشق به طور کلی که قویترین احساسها در انسان است ارزش و اهمیت‏  زیادی قائل است . هر چه که حکیم و فیلسوف برای فکر کردن و برای استدلال‏ و دلیل منطقی آوردن ارزش قائل است ، عارف برای عشق ارزش قائل است ، البته عشقی که عارف می‏گوید ، با عشقهای روزنامه‏ای ما فوق‏العاده متفاوت‏ است ، عشقهای روزنامه‏ای ، عشقهای جنسی است . عشق عارف ، عشقی است که‏ : اولا در انسان اوج می‏گیرد تا به خدا [ می‏رسد ] و معشوق حقیقی عارف ، فقط  خداست و بس .

ثانیا عشقی که عارف می‏گوید ، منحصر به انسان نیست ، عارف معتقد است که عشق در همه موجودات سریان دارد ، در کتب عرفانی و بعضی کتب فلسفی متمایل به عرفان مثل اسفار بابی تحت عنوان " فی سریان‏  العشق فی جمیع الموجودات " وجود دارد ، یعنی معتقدند عشق یک حقیقتی‏  است که در تمام ذرات وجود ، جریان و سریان دارد . در این هوا هم عشق‏  است ، در آن سنگ هم عشق هست ، در آن ذرات اتمی هم عشق هست و اصلا حقیقت ، عشق است و آنچه غیر از عشق  می‏بینی ، مجازی است بر روی این حقیقت . مولوی می‏گوید :

عشق بحری ، آسمان بر وی کفی
                                                                  چون زلیخا در هوای یوسفی

 عشق یک دریاست ، همه آسمانها و زمین و همه عالم طبیعت از نظر عارف‏  به منزله کفی است بر روی یک دریا که آن دریا " عشق " است .

حافظ  می‏گوید :
 ما بدین در نه پی حشمت و جاه آمده‏ایم                                                                                                                        از بد حادثه اینجا به پناه‏  آمده‏ایم

رهرو منزل عشقیم و زسرحد عدم
                                                  ما به اقلیم وجود این همه راه آمده‏ایم

 ببینید چقدر عالی می‏گوید ! این بیت حافظ ، ترجمه جمله‏ای از اولین دعای‏  امام سجاد ( ع ) در صحیفه سجادیه است ، بعد از اینکه خدا را حمد و ثنا  می‏گوید ، می‏فرماید :    « ابتدع بقدرته الخلق ابتداعا ، و اخترعهم علی مشیته‏  اختراعا ، ثم سلک بهم طریق عبادته ، و بعثهم فی سبیل محبته »

یعنی خدا ابتدا عالم را از عدم آفرید ، عالم را ابداع کرد ( ابداع یعنی [ انجام‏
 کاری که ] از روی نمونه‏ای دیگر نبوده است ) ، بعد آنها را از راه محبت‏  خود برانگیخت . حافظ هم همین را می‏گوید :

رهرو منزل عشقیم و زسرحد عدم
                                                      تا به اقلیم وجود این همه راه آمده‏ایم.

 

منبع: کتاب انسان کامل نوشته «شهید مرتضی مطهری »